Selimiye Camii: Mimar Sinan'ın Ustalık Eseri

2026-10-24 · Camideyiz

Edirne'ye hangi yönden yaklaşırsanız yaklaşın, şehre yaklaştığınızı size ilk Selimiye'nin minareleri haber verir. TDV İslâm Ansiklopedisi, düz bir ovada kurulan şehirde bu minarelerin 10-15 kilometre öteden seçilebildiğini, yaklaştıkça önce kubbenin, ardından bütün yapının belirdiğini anlatır. Sultan II. Selim adına Mimar Sinan'ın inşa ettiği cami, Osmanlı mimarisinin vardığı en yüksek nokta olarak kabul edilir ve Edirne ile neredeyse özdeşleşmiştir.

Kısa tarih

Külliye, şehrin merkezinde, Edirne'nin ilk sarayının bulunduğu ve kaynaklarda Kavak Meydanı ya da Sarıbayır diye anılan alanda yükselir. Kanuni Sultan Süleyman'ın oğlu II. Selim'in sultan camisi için neden İstanbul yerine Edirne'yi seçtiği kesin olarak bilinmez. Tarihçiler, Selim'in 1548-1550 yıllarında Edirne'de yöneticilik yapmış olmasını, Edirne'nin Rumeli yolunun üzerindeki önemini ve İstanbul'da büyük bir külliyeye uygun tepe kalmamış olmasını olası sebepler arasında sayar. Evliya Çelebi ise padişahın rüyasında Hz. Peygamber'i gördüğünü ve Peygamber'in ondan Kıbrıs'ın fethi anısına bir cami yaptırmasını istediğini yazar. Ne var ki Kıbrıs, caminin inşaatı başladıktan sonra, 1571'de alındığından bu anlatı tarihî bir bilgi olarak değil, bir rivayet olarak değerlendirilir. Bununla birlikte caminin ve vakfının giderlerinin karşılanmasında Kıbrıs seferinden padişaha düşen payın kullanıldığı aktarılır.

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre cami, medreseler ve arastanın bir bölümü hicrî 976-982 (1568-1575) yılları arasında yapılmıştır. Bitiş tarihi kaynaklarda 1574 ya da 1575 olarak geçer. Açılışın 27 Kasım 1574 için planlandığı, ancak padişahın Aralık 1574'teki vefatından sonra caminin 14 Mart 1575'te ibadete açıldığı kaydedilir. Kültür Portalı inşaatta yaklaşık 15 bin kişinin çalıştığını belirtir. Arastanın kalan kısmının, dua kubbesinin ve sıbyan mektebinin ise III. Murad döneminde, Sinan'dan sonra mimarbaşı olacak Dâvud Ağa tarafından tamamlandığı kabul edilir.

Sinan'ın bu camiyi "ustalık eserim" diye nitelediği aktarılır. Sinan'ın Şehzade Camii'ni çıraklık, Süleymaniye'yi kalfalık, Selimiye'yi ustalık eseri saydığı anlatılır. Sinan'ın inşaat bittiğinde 80 yaşını geçmiş olduğu da sıkça söylenir. Ancak doğum yılı kaynaklarda 1489 ile 1499 arasında farklı tarihlerle verildiğinden kesin yaşı bilinmez. TDV İslâm Ansiklopedisi de yalnızca eserin "ileri bir yaşta" tamamlandığını söyler.

Cami zor günler de gördü: 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında bazı çinileri sökülüp Moskova'ya götürüldü, Balkan Savaşı'ndaki Edirne kuşatmasında (1912-1913) ise top atışlarından zarar gördü. Top mermisinin yapıda bıraktığı iz bugün de bilerek onarılmadan korunur. Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün Kasım 2021'de bir bilim kurulu gözetiminde başlattığı ve caminin tarihindeki en kapsamlı onarım olarak nitelenen restorasyon sırasında cami büyük ölçüde açık kaldı. Çalışmaların ardından Şubat 2026'da, Ramazan'ın başında tüm bölümleriyle yeniden ibadete açıldı; resmî açılış töreni ise 12 Haziran 2026'da Cuma namazıyla yapıldı.

Selimiye Camii'nin mimari özellikleri

Caminin harimi (ana ibadet mekânı) ile revaklı avlusu, yaklaşık 60 × 44 metrelik iki eş dikdörtgene oturur. Bütün külliye ise 130 × 190 metrelik bir dış avlu içindedir.

Kubbe: Ana kubbe, on iki köşeli sekiz büyük ayağa (pâyeye) dayanır. Bu ayakların altısı serbest durur; ikisi ise mihrap bölümünün köşelerindedir. Ayaklar duvarlara olabildiğince yaklaştırıldığı için orta mekân bölünmeden, tek bir kubbenin altında toplanır. Ölçüler kaynaktan kaynağa biraz farklıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi çapı 31,30 m, yüksekliği 42,25 m olarak verir. Başka kaynaklarda çap 31,25-31,5 m, yükseklik 42-43 m arasında verilir; kesin yükseklik tartışmalıdır.

Ayasofya ile karşılaştırma: Sinan'ın hayatını anlatan, Sâî Mustafa Çelebi'nin kaleme aldığı Tezkiretü'l-Bünyan'a göre Sinan bu kubbeyi Ayasofya'nınkinden altı arşın yüksek ve dört arşın geniş yapmıştır. Bugünkü kaynaklar iki kubbenin çaplarının birbirine çok yakın olduğunu belirtir. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin vurguladığı üstünlük ölçüden çok mekânla ilgilidir. Ansiklopediye göre bütünlüklü bir iç mekân arayışının doruğu olan Selimiye, bu yönüyle Ayasofya'yı da geride bırakmıştır.

Minareler: Dört minarenin her biri üç şerefelidir ve yükseklikleri 70,89 metredir. Alemle birlikte bu yükseklik bazı kaynaklarda 84, bazılarında 85 metre olarak geçer. Osmanlı mimarisinde ilk kez bu camide minareler avlunun köşelerine değil, kubbeli ana yapının dört köşesine yerleştirilmiştir; böylece kubbeyi dört yandan çerçevelerler. Avluya yakın iki minarede şerefelere çıkan, birbirini kesmeyen üç ayrı merdiven vardır. Böylece üç müezzin, birbirini görmeden farklı şerefelere çıkabilir.

Müezzin mahfili: Harimin tam ortasında, kubbenin altında, mermer sütunlara oturan ahşap ve yüksek bir mahfil bulunur. Altında fıskiyeli küçük bir havuz yer alır. Kalem işleriyle bezeli bu mahfilin konumu Osmanlı mimarisinde alışılmış değildir ve Sinan bunu başka bir camide tekrarlamamıştır.

Ters lale: Mahfilin sütunlarından birinde baş aşağı işlenmiş bir lale motifi vardır. TDV İslâm Ansiklopedisi bu motifin halk söylencelerine konu olduğunu belirtir. Anlatılan rivayetlerden birine göre caminin arsasında bir lale bahçesi varmış ve sahibi arsayı satmamakta direnmiş. Sonunda camide bir lale işlenmesi şartıyla razı olmuş, Sinan da onun bu inadını laleyi ters işleyerek anlatmış. Bu anlatı bir belgeye değil, halk arasında dolaşan söylencelere dayanır.

Mihrap ve minber: Mihrap, kıble yönünde dışa taşan ve yarım kubbeyle örtülen derin bir bölümdedir. Üç yandan aldığı ışık, duvar çinilerini aydınlatır. Mukarnaslı mermer mihrabın tepeliğinde ince bir taş işçiliği görülür. Mermer minber ise oyma geometrik desenleri ve kabartma süslemeleriyle dönemin en seçkin taş minberleri arasında sayılır.

İznik çinileri: Mihrap bölümünün duvarları, ikinci sıra pencerelerin hizasına kadar sır altı tekniğiyle yapılmış İznik çinileriyle kaplıdır. Minber köşkündeki çini panoda ise lale, gül, karanfil ve sümbül gibi çiçekler görülür. Caminin doğu köşesindeki hünkâr mahfili de zengin çinilerle bezelidir. UNESCO, bu çinilerin İznik üretiminin en parlak dönemine ait olduğunu özellikle vurgular.

Avlunun ortasında on altı kenarlı, oyma şebekeli mermer bir şadırvan durur. Revaklarda granit ve mermer sütunlar ile iki renkli taş kemerler birlikte kullanılmıştır.

Külliye

Selimiye, İstanbul'daki büyük külliyelere göre daha az yapıdan oluşur. Ancak her parça caminin çevresinde dengeli bir biçimde yerleştirilmiştir.

Dârülhadis: Kıble duvarının önünde, bir yanda yer alan hadis medresesidir. Hicrî 978'de (1570-71) tamamlanmıştır. Bugün Türk ve İslam Eserleri Müzesi olarak kullanılır.
Dârülkurrâ: Kur'an-ı Kerim'in doğru okunuşunun (kıraat) öğretildiği medrese, Dârülhadis'in simetriğinde, öbür yanda durur. Sinan'ın dârülkurrâları içinde hücreli düzeniyle günümüze ulaşan tek örnektir. Bugün Vakıf Müzesi olarak hizmet verir; müzede bölgedeki vakıf yapılarından derlenmiş maden, çini ve hat eserleri sergilenir.
Sıbyan mektebi: Arastaya bitişik, çocuklara okuma yazma ve Kur'an öğretmek için yapılmış kubbeli küçük bir yapıdır.
Arasta: Caminin dış avlu duvarı boyunca uzanan kapalı çarşı, camiye gelir sağlamak amacıyla yapılmıştır. 255 metre uzunluğunda olup 124 dükkândan oluşur. Evliya Çelebi burayı Kavaflar Çarşısı olarak anar. Çarşının iki kolunun kesiştiği yerde, pencereleriyle dikkat çeken bir dua kubbesi yükselir.

Caminin içinde, mahfillerden birinin kütüphane olarak düzenlenmiş bölümünde Selimiye Kütüphanesi bulunur.

UNESCO Dünya Mirası

Selimiye Camii ve Külliyesi, 2011'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Karar, Haziran 2011'de Paris'te toplanan Dünya Mirası Komitesi'nde oybirliğiyle verildi. Alan, UNESCO'nun (i) ve (iv) numaralı ölçütleriyle tescil edilmiştir. Listeye alınan alan 2,5 hektar, çevresindeki tampon bölge 37,5 hektardır. UNESCO, Selimiye'yi bir caminin çevresinde kurulup tek bir bütün olarak yönetilen Osmanlı külliyesinin ulaşılmış en uyumlu örneği sayar.

Ziyaret ve ulaşım

Kültür Portalı'na göre caminin adresi Babademirtaş Mahallesi, Mimar Sinan Caddesi No: 3, Merkez/Edirne'dir. Edirne, İstanbul'a karayoluyla yaklaşık iki buçuk-üç saat uzaklıktadır ve iki şehir arasında sık otobüs seferleri vardır. Cami şehir merkezindedir; yakınındaki Üç Şerefeli Cami ve Eski Cami ile birlikte gezilebilir. Caminin konumu ve ayrıntılı bilgileri için Selimiye Camii sayfamıza bakabilirsiniz.

Selimiye her şeyden önce bir ibadet yeridir. Ziyaretinizi namaz vakitlerinin dışına denk getirmek, hem sizin hem de cemaatin huzuru için iyi olur. Cuma namazı öncesi ve sırasında turistik ziyaret genellikle mümkün olmaz. Caminin ziyaret düzeni için cami görevlilerine veya Edirne Müftülüğü'ne; külliyedeki müzelerin açık olduğu günler ve giriş ücretleri için müzelere danışmanızı öneririz.

Camiye girmeden önce ayakkabılar çıkarılır. Omuzları ve dizleri örten giysiler tercih edilmeli, kadın ziyaretçiler başlarını örtmelidir; girişte ödünç örtü bulunabilir. İçeride alçak sesle konuşmaya, namaz kılanların önünden geçmemeye ve onları rahatsız edecek flaşlı fotoğraflardan kaçınmaya özen gösterilmelidir. Siz de cemaate katılmak isterseniz namaz rehberimiz adım adım yol gösterir.

Selimiye Camii namaz vakitleri

Cami Edirne'nin Merkez ilçesinde olduğundan Edirne Merkez için açıklanan vakitler burada da geçerlidir. Günlük ezan saatlerini Edirne Merkez namaz vakitleri, Cuma ezanını Edirne Cuma namazı saati sayfasından takip edebilirsiniz.