Süleymaniye Camii: Mimar Sinan'ın Kalfalık Eseri

2026-10-20 · Camideyiz

İstanbul'un üçüncü tepesinde, Haliç'e bakan sırtta yükselen Süleymaniye Camii, şehrin siluetini belirleyen yapıların başında gelir. Kanuni Sultan Süleyman'ın emriyle Mimar Sinan tarafından inşa edilen cami, yalnızca bir ibadet mekânı değil; medreseleri, hastanesi, imareti ve hamamıyla koca bir mahalleyi şekillendiren külliyenin kalbidir. Sinan'ın kendi deyişiyle "kalfalık eseri" olan bu yapı, Osmanlı mimarisinin olgunluk dönemine açılan kapıdır.

Kısa tarih

Caminin temelinin 13 Haziran 1550'de (27 Cemâziyelevvel 957) atıldığı kabul edilir. Törende padişahın yanı sıra Şeyhülislâm Ebüssuûd Efendi de bulunuyordu; mihrabın yerine ilk taşı o koydu. Yedi yıl süren inşaat 15 Ekim 1557'de (21 Zilhicce 964) tamamlandı ve cami ibadete açıldı. Külliyenin öteki yapılarının inşaatı ise bu tarihten sonra da bir süre sürdü.

Sinan, Süleymaniye'yi mesleki gelişiminde bir ara durak sayar. Burada Ayasofya'nın merkezî kubbe şemasını kendi diliyle yeniden yorumlar: iki yarım kubbeyle desteklenen ana kubbe, dört büyük fil ayağına oturur.

Yapı, yüzyıllar içinde birkaç büyük badire atlattı. 1660 yangınında zarar gördü ve IV. Mehmed döneminde onarıldı; 1766 depreminde kubbe kısmen çöktü. Birinci Dünya Savaşı yıllarında avlusu cephanelik olarak kullanılırken çıkan yangın da izler bıraktı. 1956'da biten kapsamlı onarım ve 1961-1967 arasında harimde (ana ibadet mekânında) yapılan çalışmalar sırasında 19. yüzyıl bezemeleri kaldırılarak özgün süslemeler ortaya çıkarıldı. En son 2007-2010 arasında gerçekleştirilen restorasyon, yapının gördüğü en kapsamlı modern müdahaledir. Süleymaniye, 1985'ten bu yana UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki "İstanbul'un Tarihî Alanları" içinde yer alır.

Süleymaniye Camii'nin mimari özellikleri

Caminin ana gövdesi, TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 69 × 62,3 metrelik, kareye yakın bir plan üzerine oturur. Ana kubbenin çapı 27,40 metre, döşemeden kilit taşına yüksekliği ise 50 metreyi biraz geçer. (İngilizce Vikipedi kubbe çapını 26,5 m, yüksekliği 53 m olarak verir; kaynaklar arasında bu ölçüm farkı vardır.) Kubbeyi iki yanda aynı çapta iki yarım kubbe destekler; yan sahınlar ise daha küçük kubbelerle örtülüdür.

Dört minaresi toplam on şerefelidir. Avlu ile cami gövdesinin birleştiği köşelerdeki iki minare üçer şerefeli ve daha uzun, avlunun kuzey köşelerinde duran öteki ikisi ise ikişer şerefeli ve daha alçaktır. Vikipedi uzun minarelerin 76, kısa minarelerin 56 metre olduğunu aktarır. Halk arasında dört minarenin Kanuni'nin fetihten sonraki dördüncü, on şerefenin ise onuncu Osmanlı padişahı oluşunu simgelediği anlatılır.

İç mekânda dikkat çeken ayrıntılar az değildir:

Akustik: Kubbenin üst kısımlarına yerleştirilen 64 içi boş küp (testi), sesin mekâna homojen dağılmasını sağlar ve kubbeyi hafifletir.
İs odası: Kandillerin çıkardığı is, Sinan'ın tasarladığı hava dolaşımı sayesinde ana kapının üzerindeki küçük bir odada birikir; burada toplanan isin mürekkep yapımında kullanıldığı anlatılır.
Pencere ve vitray: Yapıda yüzlerce pencere vardır; Kültür Portalı bu sayıyı 238 olarak verir. Mihrap duvarındaki renkli camlı pencereler "Sarhoş İbrahim" adlı ustaya atfedilir.
Hat ve çini: Kubbe ve duvarlardaki yazılar büyük ölçüde Ahmed Karahisârî'nin öğrencisi Hattat Hasan Çelebi'ye atfedilir; bazı kaynaklar kubbe ya da mihrap yazısını hocası Karahisârî'ye verir. Kıble duvarında 16. yüzyıl İznik çinileri yoğunlaşır.
Mihrap ve minber: Mermerden mihrap ve minber, dönemin öteki örneklerine kıyasla sade tutulmuştur. Dört ana ayağın merkezî kubbeye bakan iç köşelerinde, ince sütunlara oturan birer mermer kürsü bulunur.

Avlu, batı ve cami yönünde dokuzar, yanlarda yedişer olmak üzere toplam 28 kubbeyle örtülü revaklarla çevrilidir; ortasında bronz şebekeli mermer bir şadırvan vardır. Revak sütunlarında mermer, granit ve porfir birlikte kullanılmıştır.

Külliye

Süleymaniye'yi gerçek anlamda kavramak için caminin dışına çıkmak gerekir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre külliye yaklaşık altmış dönümlük bir alana yayılır ve şu yapılardan oluşur:

Caminin batısında Evvel ve Sânî medreseleri, doğusunda eğimli araziye kademeli olarak oturan Sâlis ve Râbi medreseleri; bunların alt katında Mülâzimler Medresesi
Güneydoğu köşesinde Dârülhadis, Sânî Medresesi'nin kuzeyinde Tıp Medresesi
Kıble tarafında, hazîre alanında, mihrap ekseninde kare planlı Dârülkurrâ (kapısı güneyde, avlunun dışındadır)
Batıda iki avlulu Dârüşşifa (hastane)
Kuzeybatıda İmaret (Dârüzziyâfe) ve kuzeyde Tabhâne; her ikisinin alt katları kervansaray olarak kullanılmıştır; imaretin altındaki bölüm L planlıdır
Güneybatı köşesinde sıbyan mektebi
Hamam, dört eyvanlı sıcaklığıyla
Batıda Tiryaki Çarşısı, doğuda avlu duvarının altında Dökmeciler Çarşısı

Külliyeye su, Bozdoğan Kemeri'nden gelen hatla ulaşır ve sıbyan mektebi yakınındaki maksemden yapılara dağıtılır. Evliya Çelebi, külliyede 3.000 kişinin hizmet verdiğini yazar; sayı abartılı olsa bile ölçeği anlatmak için yeterlidir. Caminin güneyindeki barok üsluplu çeşme ise çok sonra, hicrî 1207 (1792-93) yılında eklenmiştir.

Kanuni ve Hürrem Sultan türbeleri

Caminin kıble tarafındaki hazîrede iki türbe yan yana durur.

Kanuni Sultan Süleyman Türbesi: Padişah 6 Eylül 1566'da (20 Safer 974) Zigetvar seferi sırasında vefat etti. Türbesi, ölümünden birkaç hafta sonra Mimar Sinan tarafından yapılmaya başlandı. Sekizgen gövdeli yapıyı dışarıdan sütunlu bir galeri çevreler; girişte sekiz sütunlu bir revak bulunur. Bu revakın altında, girişin iki yanındaki İznik çini panoları, zümrüt yeşilinin kullanıldığı bilinen en erken çiniler arasındadır. İçeride çift cidarlı kubbe, yazılar, dönem çinileri ve sedef-fildişi kakmalı kapılarla zengin bir bezeme görülür. İngilizce Vikipedi'ye göre kubbe 14 metre çapındadır ve türbede Kanuni'nin yanı sıra kızı Mihrimah Sultan, II. Süleyman ve II. Ahmed de gömülüdür.

Hürrem Sultan Türbesi: Hürrem Sultan 15 Nisan 1558'de (26 Cemâziyelâhir 965) vefat etti; yani caminin açılışından yalnızca birkaç ay sonra. Yine Sinan'ın eseri olan türbe, Kanuni Türbesi'nin güneydoğusunda yer alır. Dıştan sekizgen, içten on altı kenarlı planıyla dikkat çeker; silindirik kasnağında celî sülüs bir Kur'an kuşağı dolaşır. İçerideki pencereler ile mukarnaslı nişler dönüşümlü olarak sıralanır. İç mekânın alt kesimi, yazı kuşakları ve bitki motifleriyle dönemin zengin İznik çinilerini sergiler.

Mimar Sinan'ın kendi türbesi ise külliye duvarının dışında, caminin kuzeyinde, Sâlis Medresesi'nin batısındaki küçük hazîrededir. Dört yöne eğimli çatısıyla bir bahçe köşkünü andıran mütevazı yapının manzum kitâbesini Sâî Mustafa Çelebi yazmıştır. Sinan, külliyenin tamamlanmasından yaklaşık otuz yıl sonra vefat etmiş ve eserinin gölgesine gömülmüştür. Türbe 1922'de onarılmıştır.

Ziyaret ve ulaşım

Süleymaniye Camii, Fatih ilçesinde, Süleymaniye Mahallesi'nde, Prof. Dr. Sıddık Sami Onar Caddesi No:1 adresindedir. Kültür Portalı'na göre İETT otobüsleri ve minibüslerle ulaşılabilir; cami Beyazıt'a yakın bir konumda, Haliç'e bakan yamaçtadır.

Cami ibadete açık bir mekân olduğundan ziyaretlerinizi namaz vakitlerinin dışına denk getirmeniz hem sizin hem de cemaatin rahatı için önemlidir. Cuma namazı öncesi ve sırasında turistik ziyaret genellikle mümkün olmaz. Türbelerin açık olduğu gün ve saatler ile ziyaret düzenlemeleri zaman içinde değişebildiğinden güncel bilgi için cami görevlilerine veya Fatih Müftülüğü'ne danışmanızı öneririz. Caminin ayrıntılı bilgileri için Süleymaniye Camii sayfasına göz atabilirsiniz.

Camiye girerken ayakkabılar çıkarılır ve girişteki raflara bırakılır. Omuzları ve dizleri örten giysiler tercih edilmeli; kadın ziyaretçilerin başlarını örtmesi beklenir, girişte ödünç örtü bulunabilir. İçeride sessiz konuşmak, namaz kılanların önünden geçmemek ve flaşla fotoğraf çekmemek önemlidir. Namazın nasıl kılındığını merak edenler namaz rehberimize göz atabilir.

Süleymaniye Camii namaz vakitleri

Cami Fatih ilçesinde olduğundan Fatih için geçerli vakitler burada da geçerlidir. Bugünün ve haftanın ezan saatlerini Fatih namaz vakitleri sayfasından takip edebilirsiniz.